Бугун кибержиноят шунчалик авж олдики, энди фақат алоҳида шахслар эмас, бутун жамиятда молиявий хавфсизликка бўлган ишонч емирилиб бормоқда. Куни кеча ҳамкасбимиз пластик картасидаги ойлик маошидан айрилди. Энг хавотирлиси — ҳеч қандай қўнғироқ бўлмаган, ҳеч ким пароль ёки код сўрамаган. Айтишича, телефонида ўз-ўзидан бегона илова пайдо бўлган ва айнан шу орқали ҳисобидаги маблағ тортиб олинган.
Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига мурожаат қилинди, аммо жавоб одатдагидек: кибержиноятчилар хориждан туриб иш қилган, пулни қайтаришнинг иложи йўқ. Бу эса фуқароларнинг банк тизимига бўлган ишончини янада заифлаштирмоқда.
Яна бир танишимнинг уй олиш учун йиллаб йиғиб қўйган 108 миллион сўм маблағи худди шу усулда ўғирлангани бу муаммо якка ҳолат эмас, балки тизимли тус олганини кўрсатади. Энг ачинарлиси, бундай воқеалар кўпайган сари одамларда пластик картада пул сақлашга бўлган ишонч йўқолиб бормоқда. Бугун кўпчилик ойлик маоши картага тушиши билан банкомат қидириб, нақд пулга айлантиришга шошилаяпти. Айримлар эса умуман картада маблағ қолдирмасликка ҳаракат қиляпти.
Бу ҳолат эса алоҳида фуқаролар хавотири билан чекланиб қолмаяпти. Нақд пулга қайта югуриш, банкоматлар олдида навбатлар, картадан фойдаланишдан қочиш — буларнинг барчаси молиявий тизимга ишонч пасаяётганининг очиқ белгисидир. Агар одам ўз маошини хавф остида деб билса, у қандай қилиб банк тизимига ишонади?
Шу ўринда табиий савол туғилади: агар кибержиноят оммавий тус олаётган бўлса, нега тизим даражасида самарали қарши чоралар сезилмаяпти? Кибер хавфсизлик марказлари, банклар ва масъул идоралар бу таҳдидга қай даражада тайёр?
Менимча, фақат “эҳтиёт бўлинг” деган огоҳлантиришлар билан иш битмайди. Оддий фуқаро киберҳужум схемаларини билиши шарт эмас — уни ҳимоя қилиш тизимнинг вазифаси. Агар инсон телефонга илова юклаши билан пулидан айрилиб қолаётган бўлса, демак, назорат механизмлари тубдан қайта кўриб чиқилиши керак.
Ойлик маош картага тушди — хотиржамлик йўқ: киберҳужумлар ҳақиқати. Ким жавоб беради?
Бугун кибержиноят шунчалик авж олдики, энди фақат алоҳида шахслар эмас, бутун жамиятда молиявий хавфсизликка бўлган ишонч емирилиб бормоқда. Куни кеча ҳамкасбимиз пластик картасидаги ойлик маошидан айрилди. Энг хавотирлиси — ҳеч қандай қўнғироқ бўлмаган, ҳеч ким пароль ёки код сўрамаган. Айтишича, телефонида ўз-ўзидан бегона илова пайдо бўлган ва айнан шу орқали ҳисобидаги маблағ тортиб олинган.
Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига мурожаат қилинди, аммо жавоб одатдагидек: кибержиноятчилар хориждан туриб иш қилган, пулни қайтаришнинг иложи йўқ. Бу эса фуқароларнинг банк тизимига бўлган ишончини янада заифлаштирмоқда.
Яна бир танишимнинг уй олиш учун йиллаб йиғиб қўйган 108 миллион сўм маблағи худди шу усулда ўғирлангани бу муаммо якка ҳолат эмас, балки тизимли тус олганини кўрсатади. Энг ачинарлиси, бундай воқеалар кўпайган сари одамларда пластик картада пул сақлашга бўлган ишонч йўқолиб бормоқда. Бугун кўпчилик ойлик маоши картага тушиши билан банкомат қидириб, нақд пулга айлантиришга шошилаяпти. Айримлар эса умуман картада маблағ қолдирмасликка ҳаракат қиляпти.
Бу ҳолат эса алоҳида фуқаролар хавотири билан чекланиб қолмаяпти. Нақд пулга қайта югуриш, банкоматлар олдида навбатлар, картадан фойдаланишдан қочиш — буларнинг барчаси молиявий тизимга ишонч пасаяётганининг очиқ белгисидир. Агар одам ўз маошини хавф остида деб билса, у қандай қилиб банк тизимига ишонади?
Шу ўринда табиий савол туғилади: агар кибержиноят оммавий тус олаётган бўлса, нега тизим даражасида самарали қарши чоралар сезилмаяпти? Кибер хавфсизлик марказлари, банклар ва масъул идоралар бу таҳдидга қай даражада тайёр?
Менимча, фақат “эҳтиёт бўлинг” деган огоҳлантиришлар билан иш битмайди. Оддий фуқаро киберҳужум схемаларини билиши шарт эмас — уни ҳимоя қилиш тизимнинг вазифаси. Агар инсон телефонга илова юклаши билан пулидан айрилиб қолаётган бўлса, демак, назорат механизмлари тубдан қайта кўриб чиқилиши керак.
Меҳрож Дархонов, журналист.
